wsiepolskie.pl

Encyklopedia Wsi i Regionów województwo mazowieckie / powiat węgrowski / gmina Korytnica

  • Znajdź dział

  • Galeria zdjęć
  • Opis i historia wsi
  • Mieszkańcy, wybitne postacie
  • Instytucje
  • Organizacje
  • Kultura i tradycja regionu
  • Miejsca kultu i martyrologii
  • Rzemiosło i rękodzieło
  • Krajoznawstwo i turystyka
  • Sport
  • Ekologia i ochrona środowiska
  • Działalność rolnicza
  • Działalność pozarolnicza
  • Media
  • Bibliografia, filmy, linki

Górki Grubaki

www.gorki-grubaki.07-120.wsiepolskie.pl

Moderator: Dorota Żmuda

Redakcja: Weronika Rabińska

Zostań moderatorem tematycznym

Mieszkańcy, wybitne postacie

Adam Chądzyński
(1882-1963)

Działacz niepodległościowy, poseł, minister w dwudziestoleciu międzywojennym.
Urodził się 18 listopada 1882 roku w Górkach Grubakach. Ukończył gimnazjum w Siedlcach, od 1901 roku rozpoczął studia na Politechnice Warszawskiej, gdzie należał do „ZETU” i „TON”. W 1905 roku wstąpił do Narodowego Związku Robotniczego. W okresie pierwszej wojny światowej prowadził działalność niepodległościową na terenie Galicji.
W Polsce niepodległej był m.in. prezesem Rady Naczelnej Narodowej Partii Robotniczej, w 1920 członkiem Rady Obrony Państwa. Od 1920 roku do 1935 był posłem na sejm oraz ministrem komunikacji w latach1925 – 1926. Jako zwolennik demokracji parlamentarnej po 1926 roku znalazł się w opozycji do rządów Józefa Piłsudskiego, należał do współtwórców Centrolewu. W 1935 wystąpił z partii i wycofał się z działalności politycznej. Po drugiej wojnie światowej pracował w przemyśle węglowym w Katowicach, gdzie zmarł 16 września 1963 roku.

Bibliografia:
Kołodziejczyk A., Dzieje Korytnicy i ziemi korytnickiej,2007



Henryk Górski
(1949-2014)

Henryk Górski (ur. 9 lutego 1949 w miejscowości Górki-Grubaki, zm. 19 maja 2014) – polski polityk, samorządowiec, senator VI, VII i VIII kadencji.
W 1980 ukończył studia na Wydziale Rolniczym Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. W 2000 r. ukończył studia podyplomowe na Wydziale Ekonomiczno-Rolniczym SGGW. Od 1965 r. prowadził własne gospodarstwo rolne. W latach 1976-1977 był kierownikiem w Spółdzielni Kółek Rolniczych w Korytnicy, a w latach 1981-1982 - nauczycielem w Górkach Grubakach
W latach 1990–2005 pełnił funkcję wójta gminy Korytnica, a od 1994 do 2002 był radnym tej gminy (w 1998 został wybrany z listy Akcji Wyborczej Solidarność).
W wyborach w 1993 bez powodzenia ubiegał się o mandat senatorski z ramienia Zjednoczenia Polskiego. W wyborach parlamentarnych w 2005 został wybrany na senatora VI kadencji z ramienia Prawa i Sprawiedliwości w okręgu siedleckim. W wyborach parlamentarnych w 2007 po raz drugi uzyskał mandat senatorski, otrzymując 99 902 głosy. W 2011 z powodzeniem ubiegał się o reelekcję, w nowym okręgu jednomandatowym dostał 46 999 głosów. Zmarł w trakcie kadencji.

Bibliografia:
- Archiwum SP im. ks. bpa Franciszka Jaczewskiego,
- Wikipedia.

Franciszek Jaczewski
(1832 – 1914)
bp lubelski 30XII-23VII1914

Franciszek Jaczewski herbu Leliwa, późniejszy biskup lubelski, urodził się 9 maja 1832 roku we wsi drobnoszlacheckiej Górki Grubaki należącej do parafii Korytnica Węgrowska w rodzinie średnio zamożnego szlachcica Macieja i Marianny z Górskich. Pierwsze nauki pobierał w szkole elementarnej w Pniewniku. W czerwcu 1845 roku dostał się do Szkoły Publicznej w Siedlcach. W roku następnym uczęszczał już do gimnazjum siedleckiego.
W 1850 został alumnem w seminarium podlaskim w Janowie. Po dwóch latach zapisał się do Akademii Duchownej w Warszawie. W trakcie studiów w roku 1855 uzyskał święcenia kapłańskie i w roku następnym ukończył Akademię Duchowną ze specjalizacją biblistyki. Po ukończeniu Akademii ks. Jan Twardowski administrator diecezji podlaskiej mianował Jaczewskiego 10 sierpnia 1856 roku wikariuszem w Sokołowie, gdzie proboszczem był wuj Jaczewskiego ks. Andrzej Karnicki.
31 sierpnia 1857 roku Jaczewski uzyskał nominację na profesora w seminarium duchownym w Janowie. Wykładał Pismo św. I teologię moralną. Od 31 sierpnia 1858 roku do roku 1861 był wiceregensem seminarium janowskiego. Sytuacja polityczna stale się pogarszała. Zaczęły się manifestacje ludności unickiej ograniczanej w swych prawach. Ustanowienie w marcu 1861 roku Komisji Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego prowadziło do większej ingerencji władz w życie kościelne. W tej sytuacji regensem seminarium i asesorem konsystorza podlaskiego aż do kasaty diecezji był Jaczewski. Rektorem seminarium był więc w trudnym okresie powstania styczniowego. Według relacji generał-policmajstra do kancelarii namiestnika Królestwa „Jaczewski nie zasługuje pod względem politycznym na zaufanie’’.
W 1867 roku dokonano kasaty diecezji janowskiej, kapituły, konsystorza i seminarium. Na mocy ukazu carskiego poddano diecezję podlaską władzy biskupa lubelskiego. Administratorem diecezji podlaskiej został administrator diecezji lubelskiej ks. Kazimierz Sosnowski a obowiązki rektora lubelskiego seminarium przejął Franciszek Jaczewski.
Franciszek Jaczewski w 1868 roku przeniósł się do Stoczka Łukowskiego, blisko rozgrywającego się dramatu. 40 parafii w sąsiedztwie Stoczka uległo pacyfikacji w okolicznościach takich jak: nakaz odgarniania śniegu gołymi rękami, publicznymi egzekucjami unitów, zabijaniem ich inwentarza. Przekazano prawosławnym blisko 400 cerkwi. Z 209 duchownych unickich, 140 usunięto jako opornych. Duchownym łacińskim za pomoc duszpasterską unitom zagrażano deportacją i karę tę stosowano. W 16 parafiach wymienionych wyżej czterech dekanatów doszło do starć między wojskiem carskim a ludnością. Obraz Matki Boskiej z Kodnia i cudami słynąca płaskorzeźba Matki Boskiej na kamieniu z Leśnej czczone przez unitów i łacinników wywieziono. Obraz z Kodnia do Częstochowy, płaskorzeźbę z Leśnej ukrył przed wywiezieniem biskup Szymański.
Biskup Kazimierz Wnorowski w 1883 roku zaraz po przybyciu Jaczewskiego do Lublina mianował go II sędzią w konsystorzu, a w roku następnym – kanonikiem katedralnym. W ten sposób Jaczewski przeszedł niemal wszystkie szczeble kariery duchownej w połączonych diecezjach podlaskiej i lubelskiej. Dysponował ogromnym doświadczeniem tak w zakresie duszpasterskim jak i zarządu diecezjami dzięki pracy w obu konsystorzach. Jako profesor, proboszcz, wiceregens, regens poznał wielu duchownych, późniejszych pracowników diecezjalnych. 20 kwietnia, w 8 dni po śmierci Wnorowskiego kapituła lubelska wybrała Jaczewskiego wikariuszem kapitulnym, a Ministerstwo Spraw Wewnętrznych wyraziło zgodę na rządy Jaczewskiego jako „tymczasowo zarządzającego’’ diecezją podlaską.
3 stycznia 1889 roku papież Leon XIII mianował Jaczewskiego biskupem diecezji lubelskiej i administratorem diecezji podlaskiej. 6 czerwca 1890 roku odbyła się konsekracja Jaczewskiego w kościele św. Katarzyny w Petersburgu.
Kiedy w 1902 roku na Podlasiu doszło do strajku szkolnego władze carskie kilkakrotnie wzywały go na przesłuchania do Petersburga i Warszawy. W 1904 roku władze podjęły decyzję o przeniesieniu Jaczewskiego do Płocka. Ten jednak, tłumacząc się ciężkim stanem zdrowia nie opuścił Lublina. W strajku szkolnym w 1905 roku jako jedyny w Królestwie poparł nauczycieli religii wzbraniających się podporządkowaniu władzy szkolnej. Zmobilizował cały episkopat Królestwa w latach 1908-1909 wobec władz w sprawie ogłaszania z ambon zarządzeń państwowych. Stanowiło to ważny moment w tworzeniu świadomości duchowieństwa i obronie niezależności kościoła od władz świeckich.
Niepodważalną zasługą bp Jaczewskiego było włączenie do obrządku łacińskiego około 200 tys. unitów w obu diecezjach. O determinacji biskupa świadczyła szybkość działania przez wizytacje, bez czekania na dekrety wykonawcze do ukazu tolerancyjnego. Wizytacje biskupa Jaczewskiego w latach1905-1907 w asyście wielotysięcznych oddziałów banderii konnej na przykład w Chełmie. Udział w wizytacjach przebranych po chłopsku orkiestr kozackich stanowiły szkołę potoczną wychowania narodowego w 40 lat po upadku ostatniego powstania.
W czasie wizytacji na terenach unickich Jaczewski poznał ubóstwo ludności, szczególnie we wschodnich terenach Podlasia i w południowych dekanatach Lubelskiego. Szukając poprawy doli ekonomicznej ludności, szczególnie po krwawych zamieszkach rewolucyjnych 1905 roku w Lublinie i Puławach, na miarę możliwości próbował znaleźć środki zaradcze. Między innymi wspierał Związek Katolicki, który w swych założeniach miał rozwijać rolnictwo i rzemiosło. W 1908 roku powołał nawet Komitet Diecezjalny Związku Katolickiego i jego oddziały w 23 parafiach.
Był to okres bezpośrednio następujący po tworzeniu się mariawityzmu w Królestwie. Mariawityzm zrodził się na tle tajnie prowadzonego życia zakonnego, nie kontrolowanego, po kasacie zakonów katolickich za udział zakonników w powstaniu styczniowym. Na terenie poddanym Jaczewskiemu wystąpili mariawici od roku 1906 i ujawnili się w ok. 40 parafiach, przy czym zaledwie w kilku stanowili liczebnie znaczący element. Kwesta mariawicka o tyle jednak nabrała znaczenia, że w 1906 roku z mariawitami związało się 5 profesorów seminarium duchownego w Lublinie. Biskup Jaczewski zajął wobec mariawitów postawę wyczekującą. Ogłaszał co prawda skazujące dekrety papieskie i postanowienia episkopatu Królestwa, ale osobiście kierował się łagodnością.
Zbieżność ruchu unickiego, mariawickiego i społecznego na miarę dotąd niespotykanego w diecezjach, skłoniła Jaczewskiego do zajęcia się duszpasterstwem w stopniu większym niż to praktykowano dotąd na omawianym terenie. Biskup miał wykształcenia biblijne. W roku kasaty unii na Podlasiu wydał swój katechizm parafialny, który miał kilka wydań. W latach1885-1900 władze carskie zamknęły 16 kościołów, głównie na tle walki z unią. W niezwykle trudnych warunkach w latach 1885-1914 powiększano 4 kościoły i wybudowano 20 nowych, choć nie wydawano zezwoleń na budowę w regionach zasiedlonych przez unitów. Brakowało księży, bowiem po zabraniu ziemi kościelnej mogli być księża objęci etatami rządowymi, a liczna etatów nie wystarczyła na potrzeby szybko zwiększającej się liczby wiernych. Dlatego od roku 1901 biskup podjął budowę gmachu dla seminarium. Budowa ta w latach1901-1908 została doprowadzona do końca, a liczba kleryków uległa podwojeniu.
Przez cały okres rządów nie miał sufragana, a nie cieszył się zbyt dobrym zdrowiem. Wielokrotnie musiał szukać ratunku dla zdrowia w sanatoriach zagranicznych. Od 1913 roku mógł już szukać pomocy tylko u lekarzy warszawskich. Od 21 września 1913 roku był w stanie wychodzić jedynie na plac katedralny. Ks. bp. Jaczewski nie doczekał wolnej Polski, zmarł 23 VII 1914. W nekrologu napisano: Biskup Franciszek Jaczewski, "prałat domowy Jego Świątobliwości, Asystent Tronu Papieskiego". W przeddzień wybuchu wojny, 27 lipca został pochowany na cmentarzu przy ul. Lipowej. W listopadzie 1924 roku bp Fulman przeniósł ciało bp Jaczewskiego z cmentarza do podziemi katedry lubelskiej.
Zasługi ks. biskupa Franciszka Jaczewskiego dla Kościoła polskiego:
- popierał strajk szkolny nauczycieli religii,
- sprzeciwiał się ogłaszaniu z ambon zarządzeń państwowych,
- włączył do obrządku łacińskiego ok. 200 tys. Unitów,
- pobudował seminarium lubelskie,
- pozostawił po sobie wiele dzieł o charakterze biblijnym, liturgicznym i homiletycznym.
Pobudował wiele kościołów, inne rozbudował, powiększył, upiększył:
- Miedzna
- Stoczek Węgrowski
- Liw
- Sadowne
- Rusków
- Grębków
- Parczew
- Łosice
- Zbuczyn
Kościoły konsekrowane przez ks. bpa Franciszka Jaczewskiego
- Sadowne
- Miedzna
- Liw
- Zbuczyn
- Stoczek Węgrowski
- Rusków
- Katedra w Siedlcach
- Grębków

Ks. biskup F. Jaczewski ufundował szkołę w Górkach Grubakach (w 1900 r.)

„Za 1500 rubli nabył prawie 3 morgi ziemi, na której niegdyś stał dom rodziców i gdzie spędził pierwsze lata młodości. Kosztem 12 tys. rubli pobudował murowany budynek przeznaczony na cele szkolne. Budowę prowadził młodszy brat biskupa, Józef Jaczewski”
Kronika szkolna

Otwarcie szkoły nastąpiło 1 stycznia 1900 roku.17 czerwca 2000 roku szkoła obchodziła uroczystości 100 – lecie swojego istnienia, podczas których odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci fundatora tej szkoły, ks. biskupa Franciszka Jaczewskiego. Tablicę poświęcił ks. biskup Antoni Pacyfik Dydycz – Ordynariusz Diecezji Drohiczyńskiej.

Bibliografia:
- Archiwum Diecezji w Drohiczynie/ADD Zespół akt parafii Korytnica Węgrowska z lat 1832-1836 Sygnatura I/B15 str. 28 nr 58/1832 ,
- Stopniak Fr., Franciszek Jaczewski biskup Lubelski, 1981 r.
- Kronika Szkoły Podstawowej w Górkach Grubakach,
- Wikipedia Biskupi lubelscy.


Pułaski Antoni Felicjan
h. Ślepowron, w zakonie Aleksander
(1800-1838)

Pijar, działacz polityczny okresu powstania listopadowego oraz Wielkiej Emigracji. Po złożeniu ślubów zakonnych (1817) przebywał w Warszawie. Znany z kazań patriotycznych, które spowodowały wydalenie go z miasta (1829).
Ksiądz Pułaski urodził się w 1800 roku w Górkach Grubakach. Był absolwentem szkoły węgrowskiej, pijarem, współtwórcą Towarzystwa Patriotycznego, jego wiceprezesem i działaczem lewicy towarzystwa dążącego do utworzenia ludowego rządu rewolucyjnego. Prowadził patriotyczną agitację wśród Gwardii Narodowej i współpracował z radykalnym pismem „Nowa Polska”.
Ksiądz Aleksander Pułaski odegrał niepoślednia rolę w powstaniu listopadowym. Po wybuchu powstania agitował w Radomiu. Po powrocie do Warszawy rozwijał szeroką działalność patriotyczną, zwłaszcza wśród młodzieży i rzemieślników. Wiele jego kazań drukował dziennik Patriota. Zdecydowany przeciwnik wszelkich układów z carem. Głosił poglądy radykalno-demokratyczne (np. opowiadał się za uwłaszczeniem chłopów).
W Towarzystwie Patriotycznym był przywódcą skrzydła radykalnej lewicy, przeciwstawiał się polityce Rządu Tymczasowego. W lutym 1831 brał udział w akcji wojskowej generała J. Dwernickiego na Wołyń. W sierpniu 1831 konspirował na rzecz obalenia Rządu Tymczasowego i objęcia władzy przez radykałów.
Aresztowany po zamieszkach antyrządowych (15 VIII 1831). Rozgłos zyskały jego wystąpienia, w szczególności Mowa w Towarzystwie Patriotycznym na cześć rewolucji lipcowej paryskiej oraz Mowa w Towarzystwie Patriotycznym na cześć wybuchu powstania listopadowego. Po upadku powstania znalazł się na emigracji we Francji, gdzie został członkiem Komitetu Narodowego Polskiego.
Po konflikcie z J. Lelewelem wystąpił z Komitetu i podpisał w 1832 akt założenia Towarzystwa Demokratycznego Polskiego (TDP). Współredagował kwartalnik Towarzystwo Demokratyczne Polskie. W wyniku konfliktów ideowych z przywódcami TDP w listopadzie 1832 został z niego usunięty. Nawiązał kontakty z masonerią i karbonariuszami.

W lipcu 1833 wydalono go z Francji wraz z S. Worcellem i J. Lelewelem. W Brukseli pracował w redakcji Voix du Peuple. Za radykalizm poglądów wraz z S. Worcellem został wydalony z Belgii.

Działał również w Anglii, gdzie współpracował z przywódcami najbardziej radykalnego odłamu polskiej emigracji: T. Krępowieckim i S. Worcellem. Współdziałał w utworzeniu Gromady Grudziąż w Portsmouth
Opinie o Pułaskim były i są bardzo zróżnicowane. Dla jednych to ambitny i zuchwały trybun ludowy, o zachowaniach nie licujących z habitem, dla innych zdolny i rzutki patriota.

Bibliografia

- Kołodziejczyk A., Dzieje Korytnicy i ziemi korytnickiej,2007
- Barbasiewicz M., tradycja Mazowsza, Powiat Węgrowski. Przewodnik subiektywny.,2005
- -http://www.geni.com/people
- http://portalwiedzy.onet.pl

Czesława Rowicka
(1920-2008)
Twórczyni kontynuująca tradycję robienia wycinanek z opłatka. Jej wyroby – gwiazdy i konstrukcje opłatkowe – są kwalifikowane jako wybitny przykład plastyki obrzędowej. Urodziła się 13 listopada 1920 roku we wsi Turna, mieszkała we wsi Górki Grubaki w gminie Korytnica.
Już w dzieciństwie w domu rodzinnym zapoznała się z techniką wycinania w opłatku. Mistrzynią
w tworzeniu opłatkowych kompozycji była matka p. Czesławy, która swej córce przekazała tajniki wykonywania wycinanek oraz wpoiła jej zamiłowanie do tej dziedziny twórczości .
Jej talent plastyczny odkryty i doceniony został przez etnografów przypadkowo w 1946 roku, gdy ofiarowała kilka wycinanek jako prezent pani Zofii Tomerle. To właśnie ona, jako pierwsza doceniła niezwykłość tych wyrobów.
Artystka uczestniczyła w wielu konkursach i wystawach. W krótkim czasie zdobyła uznanie, czego dowodem są liczne nagrody, dyplomy i odznaczenia przyznawane jej przez „CEPELiĘ” ZSPLiA i Muzeum Okręgowe w Białej Podlaskiej , Łukowie, Siedlcach m.in. w latach 1969, 1986, 1987,1988 , 1998 , 1999.
W 1949 roku zdobyła nagrodę na regionalnej wystawie sztuki ludowej. W 1965 roku otrzymała nagrodę Ministra Kultury i Sztuki. W 1984 roku kolekcja wycinanek została wysłana do Nowego Jorku w ramach prezentacji polskiej sztuki ludowej. W 2000 roku Czesława Rowicka za zasługi kultury ludowej została uhonorowana prestiżową Nagrodą im. Oskara Kolberga „Za zasługi dla kultury ludowej”.
W roku 2003 przekazała do Szkoły Podstawowej im. ks. bpa Franciszka Jaczewskiego w Górkach Grubakach wszystkie swoje dyplomy, medale i odznaczenia. W Izbie Regionalnej tejże szkoły zorganizowano specjalne miejsce poświęcone twórczyni.
Opłatkowe gwiazdy
Opłatkowe gwiazdy Czesławy Rowickiej są delikatne , ażurowe , o ciepłych , pastelowych barwach – nie tylko stanowią prawdziwe dzieła sztuki, ile przybliżają nam dawno minione czasy .
Część centralną , a zarazem podstawę konstrukcyjną całości stanowił krąg z białego lub kolorowego opłatka wyciętym środkiem . Niekiedy ów środek zapełniany był gwiazdeczkami czy listeczkami wyciętymi z opłatków o kontrastujących barwach. Miejsca, w których łączyła poszczególne figury, podkreślała drobniutkimi trójkącikami - promieniami o odmiennych kolorach. Czasem autorka wycinała zaznaczone na opłatku motywy religijne – postać Matki Boskiej z Dzieciątkiem, Trzech Króli , gwiazdę betlejemską.
Do tak pomyślanego kręgu gwiazdy przylepiała romby (najczęściej siedem ), jednakowo ozdobione motywami geometrycznymi, takimi jak kolorowe paseczki, drobna kratka, wieloramienne gwiazdeczki umieszczone na przekątnych rombu, motywy roślinne – stylizowane kwiatki, listki czy gałązki.
Swoim unikalnym kompozycjom autorka nadawała przeważnie formę gwiazdy sześcio - lub siedmioramiennej. Na uwagę zasługuje także wielka umiejętność operowania kolorem.
Z dostępnego jej zestawu kolorów , o ostrych odcieniach szafiru, zieleni i czerwieni , trafnie wybierała te harmonizujące z bielą, słoneczną żółcią i rozbielonym różem.
Przez wiele lat pani Rowicka uczyła dzieci ze Szkoły Podstawowej w Górkach Grubakach wykonywania ozdób z opłatka. Kiedy istniała CEPELiA uczniowie brali udział w wówczas licznie organizowanych konkursach i uzyskiwali nagrody. Pani Czesia zaś za propagowanie tradycji i kultury ludowej otrzymywała medale i odznaczenia. W latach 90-ych prowadziła też w Węgrowskim Ośrodku Kultury warsztaty dla dzieci i młodzieży, przekazując im tajniki tworzenia z „biblijnego chleba”. Prowadziła też zajęcia dla nauczycieli.

Bibliografia:
- Informacje i zdjęcia pochodzą ze strony internetowej, zasobów Izby Regionalnej i archiwum Szkoły Podstawowej im. ks. bpa Franciszka Jaczewskiego w Górkach Grubakach .